عیار مس چیست و چطور روی قیمت اثر می‌گذارد؟

دو روش رایج است. دستگاه XRF (فلورسانس پرتو ایکس) در چند ثانیه ترکیب سطح نمونه را می‌خواند؛ سریع و بدون تخریب است، اما فقط لایهٔ سطحی را می‌بیند و اگر بار اکسید یا چرب یا ناهمگن باشد، عددش با واقعیت محموله فاصله می‌گیرد. آزمون شیمیایی (تر) نمونه را حل و مس را کمّی می‌کند؛ کندتر و گران‌تر است ولی مرجع محسوب می‌شود.

نکته‌ای که بیشتر از خود دستگاه اهمیت دارد، نمونه‌برداری است: یک نمونه از روی بار، نمایندهٔ کل تناژ نیست. برای همین در معاملات جدی، نمونه از چند نقطه گرفته و مخلوط می‌شود. اختلاف عیار بین فروشنده و خریدار معمولاً ریشه‌اش همین‌جاست، نه در خطای دستگاه.

قاعدهٔ ساده این است: قیمت پیشنهادی خریدار تقریباً برابر است با «نرخ مرجع کاتد × درصد مس قابل بازیابی − هزینهٔ فرآوری». پس یک محمولهٔ ۹۰ درصدی خودبه‌خود ۹۰ درصد نرخ کاتد نمی‌ارزد؛ هزینهٔ جداسازی و افت ذوب هم از آن کم می‌شود.

به همین دلیل تمیز کردن و دسته‌بندی بار پیش از فروش معمولاً بیش از هزینه‌اش برمی‌گردد: سیم لخت‌شدهٔ بدون روکش در ردهٔ بالاتری قیمت می‌خورد تا همان سیم با روکش، حتی وقتی وزن مس داخلش یکی است.

عیار طلا با مقیاس قراردادی (۱۸، ۲۴) بیان می‌شود و در بازار خرده‌فروشی استاندارد و قابل اتکاست. مس چنین مقیاسی ندارد؛ خلوصش را با درصد می‌گویند و برای ضایعات، عدد دقیق فقط پس از آزمایش همان محموله معنا دارد. یعنی «عیار» در مس یک برچسب تجاری نیست، نتیجهٔ یک اندازه‌گیری است.

پیامدش برای خریدار خرد روشن است: در طلا می‌توان بر پایهٔ عیار اعلام‌شده معامله کرد، در ضایعات مس نمی‌شود. هر عددی که بدون آزمایش اعلام شود، تخمین است.